Wat gebeurt er als je het verhaal van een werkontwikkelbedrijf niet vertelt, maar opvoert? De Onmisbaren van PS|Theater en Theater de Makkers laat voelen waarom medewerkers met een ondersteuningsvraag onmisbaar zijn en zet een verrassend gesprek in gang. Hoe ze dat voor elkaar krijgen lees je in dit artikel.

Wat gebeurt er als je het verhaal van een werkontwikkelbedrijf niet opschrijft, maar opvoert? Die vraag stelde Noëlle ter Woerds, directeur van DZB Leiden, in 2021. Vier jaar later staat het antwoord op de planken. PS|theater en Theater de Makkers maakten in samenwerking met DZB Leiden en Tiem in Zwolle ‘De Onmisbaren’: een voorstelling die je meeneemt in de levens van medewerkers van werkontwikkelbedrijven – en laat zien dat zij niet alleen onmisbaar zijn voor een veerkrachtige arbeidsmarkt, maar ook voor de samenleving. 

Een klein, pijnlijk moment

“Als ik de lunch klaarzet doen ze soms net alsof ik niet besta. Dan vraag ik: heeft het gesmaakt? En dan zegt niemand iets.” Het is één van de verhalen die Noëlle hoort van een DZB-collega in de catering bij de gemeente. Dit verhaal deelt ze met Pepijn Smit, artistiek leider van stadsgezelschap PS|theater. Het raakt hem en hij weet: dit verhaal moeten ze vertellen in een voorstelling. “Om aan de ene kant de liefde voor en de waarde van het werk te laten zien. Maar ook om te laten zien waar het schuurt door hoe er soms naar bepaald werk gekeken wordt.”

Stagelopen bij Tiem en DZB

Om dichtbij de belevingswereld van de medewerkers te komen, kozen de acteurs voor een bijzondere aanpak. Meelopen. Wekenlang draaiden de acteurs van De Onmisbaren mee met verschillende afdelingen van DZB en Tiem. Van de postbezorging tot de catering en van werken achter de loopband tot in de fietsenstalling. Ze merkten zelf hoe mensen reageren – of soms helemaal niet. “De één is heel blij om een postbezorger in zijn straat te zien, de ander negeert je als je vraagt om de fietsen netjes in de rekken te zetten. Door zo mee te werken krijg je een compleet beeld van de medewerkers en hun werk en ontstaan er heel andere gesprekken dan in een interview,” vertelt Pepijn.

Alle gesprekken en gebeurtenissen namen de acteurs op met een audiorecorder. Het leverde tientallen verhalen op uit Zwolle en Leiden. Met één duidelijke gemene deler: veel medewerkers doen hun werk met heel veel plezier, maar voelen zich niet altijd gezien of gewaardeerd. Pepijn: “In dezelfde tijd waren Cedris en de vakbonden volop in onderhandeling over de cao en kwam ook nog die absurde belastingmaatregel op tafel. Met die persoonlijke verhalen en overkoepelende vraagstukken konden we uiteindelijk de voorstelling maken.”

De Onmisbaren. Foto: Kasper Veenstra.

Bij het ministerie van Sociale Zaken

In juni ging de voorstelling in première in de kantines van Tiem en DZB. En een aantal weken geleden speelde De Onmisbaren bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Daar zaten beleidsmakers aan tafel met medewerkers die de gevolgen van hun besluiten dagelijks ervaren. Denk aan de belastingmaatregelen van eerder dit jaar, die in de praktijk hard binnenkwamen. “Je kunt beleid maken met je hoofd, maar je hart heeft óók een rol”, vertelt Noëlle. “In die zaal vielen werelden samen. Beleidsmakers zagen ineens de mensen voor wie ze hun werk doen. Dat kwam binnen.”

Toekomstbestendige sociale infrastructuur

Juist daarom speelt deze voorstelling een belangrijke rol in het gesprek over een toekomstbestendige sociale infrastructuur. Het maakt zichtbaar wat cijfers en regels niet kunnen: dat dit over mensen gaat. Over waardigheid, erkenning, trots en werk dat ertoe doet.

“In zo’n gemengd publiek ontstaat iets bijzonders,” vertelt Noëlle. “Mensen die dachten te weten waar het over gaat, kijken ineens anders. Er komt ruimte voor een nieuw gesprek.”

En minstens zo belangrijk: De Onmisbaren geeft de medewerkers een stem. “Het is eigenlijk een soort ode. Mensen voelen zich gehoord, krijgen woorden om te vertellen hoe het zit en durven zich uit te spreken. Dat wakkert een vuurtje bij ze aan.”

Een medewerker van Tiem in De Onmisbaren. Foto: Kasper Veenstra.

En nu verder

De makers hebben De Onmisbaren zó ontwikkeld dat de voorstelling in iedere kantine van een werkontwikkelbedrijf kan worden gespeeld. “Zodat er een uitwisseling is tussen de mensen die daar dagelijks aan tafel zitten en mensen die er nog nooit zijn geweest. Dan creëer je een ontmoeting tussen die twee werelden”, vertelt Pepijn. En dat levert openheid, begrip en nieuwe gesprekken op.

De ambitie is helder: De Onmisbaren naar zoveel mogelijk werkontwikkelbedrijven in het hele land brengen. De eerste stappen daarvoor zijn al gezet. Voor komend voorjaar lopen gesprekken met Rijnvicus en Werkse!, en meerdere organisaties hebben interesse getoond. “Ook in aanloop naar en na afloop van de gemeenteraadsverkiezingen kan het verhaal van deze voorstelling echt heel erg helpen. Het maakt de lokale werkelijkheid zichtbaar voor nieuwe raadsleden. En dat is precies wat we nodig hebben,” zegt Pepijn.

Meer dan een voorstelling

De Onmisbaren blijkt daarmee veel meer dan alleen een voorstelling. Het is een uitnodiging. Een aanjager van een ander gesprek. Een kans om de sociale infrastructuur te versterken, vanuit de mensen om wie het draait. En, zoals Noëlle zegt: “Het is een viering van de medewerkers van werkontwikkelbedrijven.”

Wil je de voorstelling ook boeken bij jouw werkontwikkelbedrijf? Neem contact op met boekingen@pstheater.nl voor meer informatie.