Voorafgaand aan het commissiedebat over de Participatiewet schreven we de Tweede Kamerleden een brief met een aantal aandachtspunten. In dit verslag lees je wat er uiteindelijk is besproken in het debat met staatssecretaris Nobel op 16 januari.

Om een arbeidsmarkt te realiseren waarop mensen met een ondersteuningsvraag vanzelfsprekend welkom en van waarde zijn, hebben we de steun van de politiek nodig. Daarom stuurden we de Tweede Kamerleden, voorafgaand aan het commissiedebat over de Participatiewet met staatssecretaris Nobel, een brief. Dit is er uiteindelijk in het debat op donderdag 16 januari besproken. 

In de brief gaven we de Tweede Kamerleden een aantal aandachtspunten mee, die nodig zijn om:  

• een fundamentele verandering te kunnen realiseren van de Participatiewet die ook voor de lange termijn houdbaar is;
• een ander perspectief te kiezen voor een nieuwe Banenafspraak om in de toekomst meer mensen aan het werk te krijgen en te houden;
• de gemaakte weeffout in de Participatiewet te herstellen, zodat werknemers die vallen onder de Cao Aan de Slag perspectief houden op passende arbeidsvoorwaarden. 

Tijdens het debat kwamen de volgende onderwerpen aan bod.  

Fundamentele herziening Participatiewet 

Het CDA wees op het signaal van de VNG dat er te weinig budget is vrijgemaakt om een herziene Participatiewet verantwoord in te voeren. De staatssecretaris was hierover duidelijk: Er is geen extra geld. Voor Cedris is precies dat een een pijnpunt: er vindt een fundamentele herziening plaats die op voorhand al wordt ingekaderd door beschikbaar budget. Voor de zomer komt de staatssecretaris met een vervolgbrief en naar aanleiding daarvan kan het gesprek plaatsvinden over de beleidsopties.  

Ook refereerde het CDA aan het Octas-rapport waarin staat dat de Participatiewet niet passend is voor chronisch zieken en mensen met structurele beperkingen. Kan er voor hen een oplossing worden gevonden binnen of buiten de Participatiewet? De staatssecretaris zegde toe dat bij de herziening van de Participatiewet verschillende opties te zullen uitwerken, waarbij de inzichten van het Octas-rapport worden meegenomen. 

Banenafspraak 

Met name NSC en PVV stonden stil bij de stagnatie van de realisatie van de banenafspraak. Eind 2024 moesten er 105.000 banen zijn gerealiseerd, maar de teller staat op 85.000. NSC opperde om meer werkplekken voor de banenafspraak te laten meetellen, bijvoorbeeld plekken bij de werkontwikkelbedrijven. PVV vroeg de staatssecretaris expliciet wat hij vindt van het idee van Cedris om niet de plek, maar het werk leidend te laten zijn. Dat betekent dus dat ook werk dat in opdracht van de marktsector bij werkontwikkelbedrijven wordt uitgevoerd zou kunnen meetellen. De staatssecretaris erkende dat hij de gedachtelijn van Cedris deelt en ook vraagtekens heeft bij de eenzijdige focus op getallen die de discussie rondom de banenafspraak nu vaak kenmerkt. 

Cao Aan de Slag 

NSC vroeg naar de stand van zaken rond de cao Aan de Slag. Hierbij memoreerde ze dat, doordat er geen nieuwe cao is afgesloten, een groep mensen binnen de cao alleen al door indexatie en de wijzigingen in fiscale sfeer ongeveer 38 euro minder krijgt.  

In reactie hierop antwoordde de staatssecretaris dat hij bij de begrotingsbehandeling heeft toegezegd geen cao-partij te kunnen zijn, maar wel partijen bij elkaar wil brengen. Tot nu toe is hij, volgens eigen zeggen, door de cao-partijen niet gevraagd om een rol van betekenis te vervullen. Deze reactie kunnen we vanuit Cedris niet plaatsen, omdat samen met de VNG herhaaldelijk een beroep op de staatssecretaris is gedaan het ons financieel mogelijk te maken een nieuwe cao af te sluiten. 

Werkontwikkelbedrijven

Tijdens het debat werd door meerdere fracties het belang van de kennis en expertise van de werkontwikkelbedrijven benadrukt. De VVD benadrukte het belang van de expertise van werkontwikkelbedrijven om mensen naar reguliere werkgevers te begeleiden en deed een pleidooi voor meer publiek-private samenwerking. Het CDA wil meer inzicht in mensen in de bijstand die kunnen werken en vroeg of het investeren in werkontwikkelbedrijven de kans op werk voor hen verbetert. Ook vroeg het CDA aandacht voor de soms grote verschillen tussen gemeenten als het gaat om re-integratiebeleid. 

De staatssecretaris onderstreepte de meerwaarde van werkontwikkelbedrijven en wil dat ze ook in de toekomst hun rol blijven vervullen. Hij constateerde op basis van zijn werkbezoeken ook grote verschillen onderling. In het debat uitte hij dat hij overweegt om minimumeisen te stellen waaraan werkontwikkelbedrijven moeten voldoen.  

Voor Cedris was dat een nieuw geluid en onduidelijk wat de staatssecretaris hiermee bedoelde. Zeker in het licht van de huidige ontwikkelingen waarin gemeenten wordt gevraagd een visie op te stellen over toekomstbestendige werkontwikkelbedrijven. Cedris heeft eerder wel gepleit om meer landelijke kaders voor de inzet van de verschillende re-integratie-instrumenten, zoals de inzet van loonkostensubsidie en jobcoaches. Wellicht doelde de staatssecretaris hierop. 

Taaleis 

Er was tijdens het debat relatief veel aandacht voor de taaleis die de staatssecretaris in de Participatiewet in Balans wil opnemen als voorwaarde voor het verkrijgen van een uitkering. PvdA/GroenLinks wees de staatssecretaris erop dat gemeenten op basis van artikel 7 van de Participatiewet al verplicht zijn werkzoekenden te helpen om belemmeringen richting werk aan te pakken. ‘Ondersteuning op taal hoort daarbij. Daar is nu juist fors op bezuinigd. Waarom dan nu een harde taaleis opnemen op straffe van korting?’ De VVD en de PVV vinden de taaleis verdedigbaar, waarbij de VVD opmerkte dat gemeenten wel voldoende taalondersteuning moeten bieden. NSC wil meer uitnodigend dan straffend optreden. Het kunnen spreken van de taal is volgens NSC nodig om mee te kunnen doen binnen de samenleving en moet daarom breder worden aangevlogen dan de Participatiewet.  

Staatssecretaris Nobel houdt vast aan het opnemen van de taaleis in de Participatiewet, maar wil graag met de Tweede Kamer in gesprek hoe de uitwerking hiervan vorm kan krijgen.  

Overige punten 

Tot slot pleitte de VVD meer inzicht in de vaardigheden van mensen in de bijstand. Als suggestie werd ingebracht bij een bijstandsaanvraag ook een cv in te leveren. De staatssecretaris zegde toe deze gedachte mee te nemen bij de herziening van de Participatiewet. Op de vraag hoe het staat met de uitvoering van het amendement De Kort over technologie en inclusie, waarvoor 5 miljoen euro beschikbaar is, antwoordde Nobel dat bedrijven vanaf komende zomer hier een beroep op kunnen doen. Dat is goed nieuws! 

Er komt nog een plenair vervolg op dit overleg, dat fracties de mogelijkheid geeft moties in te dienen.