Onderzoek laat zien: succesvolle circulaire ambachtscentra bouw je samen

Op basis van negen praktijkvoorbeelden onderzocht onderzoeksbureau The Bin welke factoren bijdragen aan succesvolle circulaire businessmodellen. Het onderzoek laat zien dat juist de samenwerking tussen verschillende partners het verschil maakt. Werkontwikkelbedrijven spelen daarin een belangrijke rol.  “De circulaire economie en werkontwikkeling versterken elkaar,” vertelt onderzoeker Joes Bos. “Juist doordat circulaire processen uit veel verschillende werkzaamheden bestaan, ontstaan er volop kansen om mensen stap voor stap nieuwe vaardigheden te laten ontwikkelen.”

Leren van negen praktijkvoorbeelden

Voor de handreiking Businessmodellen voor upcycling sprak onderzoeksbureau The Bin, in opdracht van Rijkswaterstaat, met negen circulaire ambachtscentra die al ervaring hebben met upcycling. Op basis van die praktijkvoorbeelden brachten zij in kaart welke businessmodellen kansrijk zijn en welke factoren bepalend zijn voor succes. Daarbij keken zij naar circulaire impact, sociale impact, samenwerking en economische haalbaarheid.

Eén conclusie komt in vrijwel alle voorbeelden terug: succesvolle circulaire ambachtscentra ontstaan niet door één organisatie, maar door een sterke samenwerking tussen verschillende partners. Gemeenten, ondernemers, ontwerpers en werkontwikkelbedrijven brengen ieder hun eigen expertise mee en vullen elkaar aan.

Werkontwikkelbedrijven maken het verschil

Volgens Joes liggen daar grote kansen voor werkontwikkelbedrijven. “Werkontwikkelbedrijven brengen veel kennis mee over het ontwikkelen van mensen. Als je die expertise vanaf de start meeneemt, kun je circulaire activiteiten zo vormgeven dat ze niet alleen bijdragen aan hergebruik van materialen, maar ook aan werkgelegenheid en ontwikkeling.”

Juist die combinatie maakt werkontwikkelbedrijven volgens hem tot een logische partner binnen circulaire ambachtscentra. Circulaire processen bestaan namelijk uit uiteenlopende werkzaamheden, zoals demonteren, sorteren, schoonmaken, assembleren en afwerken. Daardoor ontstaan verschillende instap- en ontwikkelmogelijkheden voor mensen met een ondersteuningsvraag.

“Het mooie is dat je werkzaamheden kunt opbouwen in moeilijkheid. Mensen kunnen nieuwe vaardigheden ontwikkelen en doorgroeien. Dat maakt de circulaire economie juist zo interessant”, licht Joes toe.

Begin niet bij materialen, maar bij de vraag

Tijdens het onderzoek zag The Bin nog een belangrijke succesfactor terugkomen. Veel organisaties beginnen vanuit de beschikbare materiaalstromen, zoals hout, fietsen of elektronica. De eerste vraag is dan: wat kunnen we hiervan maken? Maar onderzoeker Joes legt uit dat het beter is die vraag om te draaien. “Begin niet bij de materiaalstroom, maar bij de vraag. Wie heeft behoefte aan een product? Als je dat weet, kun je vervolgens bepalen welke materiaalstromen daarbij passen om het product te maken.”

Die manier van werken vergroot de kans op structurele afnemers. En juist die continuïteit is volgens hem nodig om mensen op te leiden, processen te verbeteren en verder te investeren. “Als je weet dat er structureel vraag is naar een bepaald product, kun je processen inrichten, mensen opleiden en investeren. Dan groeit een pilot uit tot een duurzame activiteit.” Ook de handreiking benadrukt dat een stabiele afzetmarkt, vaste partners en een ondernemende kartrekker belangrijke voorwaarden zijn om circulaire activiteiten succesvol op te schalen.

Samen werken aan de volgende stap

Volgens Joes is inmiddels duidelijk dat circulaire ambachtscentra kunnen bijdragen aan zowel een circulaire economie als een inclusieve arbeidsmarkt. De uitdaging ligt nu in het verder ontwikkelen en opschalen van succesvolle voorbeelden. Daarin ziet hij een belangrijke rol voor werkontwikkelbedrijven. “Juist door de kennis van werkontwikkeling en circulaire vraagstukken samen te brengen, ontstaan circulaire ambachtscentra die klaar zijn voor de toekomst.”

Volgens Joes gaat het daarbij om meer dan het bieden van werk. Werkontwikkelbedrijven beschikken over expertise in het begeleiden van mensen, het opbouwen van werkzaamheden in verschillende moeilijkheidsniveaus en het ontwikkelen van talent. Door die kennis al vanaf de ontwerpfase in te brengen, kunnen circulaire activiteiten zo worden ingericht dat ze niet alleen bijdragen aan hoogwaardig hergebruik van materialen, maar ook aan duurzame ontwikkeling en werkgelegenheid.

Landelijke Kringloopdag

Benieuwd hoe circulaire ambachtscentra en kringlooporganisaties in de praktijk bijdragen aan een circulaire economie? Bezoek dan de Landelijke Kringloopdag en ontdek hoe hergebruik en maatschappelijke impact samenkomen.

Jessica Braunius

Functie

Programmamanager innovatie

E-mailadres

jbraunius@cedris.nl