Wat als leren begint op de werkvloer, in plaats van in de schoolbanken? Voor veel mensen met een ondersteuningsvraag is dat precies wat nodig is om stappen te zetten richting ontwikkeling en werk. Het onderzoek dat SBCM liet uitvoeren naar praktijkleren met praktijkverklaring laat zien: dit instrument werkt. En juist werkontwikkelbedrijven spelen hierin een sleutelrol. 

Leren door te doen  

Praktijkleren met praktijkverklaring – als onderdeel van praktijkleren in het mbo –  is bedoeld voor mensen voor wie een volledig mbo-diploma of -certificaat (nog) niet haalbaar is. Zij leren in de praktijk, onder begeleiding, van tevoren afgesproken werkprocessen uit mbo-kwalificaties. De invulling hiervan is maatwerk en geschikt voor een brede groep werkenden en werkzoekenden. Voor de werkprocessen die deelnemers hebben geleerd, krijgen ze een praktijkverklaring die deel uitmaakt van de mbo-verklaring.  

Deze manier van leren maakt zichtbaar wat iemand wél kan, en dat maakt ontwikkeling tastbaar. Het onderzoek laat zien dat veel werkontwikkelbedrijven de waarde hiervan herkennen. Sterker nog: bijna driekwart heeft al ervaring met praktijkleren met praktijkverklaring. En tijdens het onderzoek heeft de helft van de werkontwikkelbedrijven deelnemers in trajecten. Tegelijkertijd blijft het aantal gerealiseerde praktijkverklaringen nog achter. In veel arbeidsmarktregio’s zijn pas enkele trajecten bij werkontwikkelbedrijven afgerond, of zelfs nog geen. 

Meer zelfvertrouwen, meer perspectief 

Wat levert praktijkleren met praktijkverklaring op voor deelnemers? Volgens werkontwikkelbedrijven vooral veel meer dan een papier. Deelnemers groeien in zelfvertrouwen, krijgen erkenning en waardering voor wat ze allemaal wél kunnen en krijgen ontwikkelingsperspectief. Daarmee verlaagt de praktijkverklaring de drempel om verder te leren of door te groeien richting ander werk. En ook werkgevers geeft het meer inzicht in de inzetbaarheid van deelnemers. Dat maakt het instrument bij uitstek geschikt als ontwikkelstap binnen werkontwikkelbedrijven. 

Maar ook buíten een werkontwikkelbedrijf kan praktijkleren een ontwikkelstap zijn. Ongeveer een vijfde van de deelnemers met een afgeronde praktijkverklaring stroomt uit naar een externe werkgever. Vaak volgen zij een deel van hun praktijkleren-traject bij externe bedrijven.   Zo is het traject dus geen eindpunt, maar een springplank in verschillende richtingen – zowel binnen als buiten een werkontwikkelbedrijf. 

Samenwerking maakt het verschil 

Het onderzoek onderstreept hoe belangrijk regionale samenwerking is. In regio’s waar gemeenten, werkontwikkelbedrijven, mbo-instellingen en werkgevers elkaar weten te vinden, komt praktijkleren beter van de grond. Daar zijn duidelijke afspraken over rollen, begeleiding en financiering. Ook helpt het om in de regio gezamenlijke projectleiders aan te stellen die hieraan werken. Zo komt er bovendien meer aandacht voor andere doelgroepen die eventueel gebaat zijn bij praktijkleren met de praktijkverklaring. Een aanjager, kwartiermaker of projectleider kan hierbij het verschil maken. Het Landelijk Ondersteuningsteam Regionale Arbeidsmarkt heeft hiervoor een kerngroep praktijkleren in het mbo opgezet, waardoor elke regio een aanspreekpunt heeft voor dit thema.

Tegelijkertijd laat het onderzoek zien waar het schuurt. De rol van het mbo is niet overal helder of consistent ingevuld. Soms blijft die beperkt tot administratie, terwijl juist inhoudelijke betrokkenheid het traject versterkt.  

Kansen voor de sector 

Voor werkontwikkelbedrijven sluit praktijkleren met praktijkverklaring naadloos aan bij wat zij dagelijks doen: mensen ontwikkelen via werk. Het instrument maakt ontwikkeling concreet, erkend en overdraagbaar naar de arbeidsmarkt. 

Het onderzoek laat zien dat de potentie groot is, maar nog niet volledig wordt benut. Meer bekendheid bij werkgevers, eenvoudigere processen en stevige regionale afspraken kunnen het verschil maken. En juist daar ligt een gezamenlijke opgave voor de sector. 

Het onderzoek geeft daarom een aantal aanbevelingen mee aan werkontwikkelbedrijven om bij de verdere uitrol van praktijkleren met een praktijkverklaring de meerwaarde zichtbaar te maken:  

1. Spreek de ambitie uit om een belangrijke speler te worden in de ontwikkeling van het arbeidsmarktpotentieel van mensen met een ondersteuningsvraag en ga hierover in gesprek met partners in de arbeidsmarktregio 
2. Zorg voor kwaliteit en afstemming. Werkontwikkelbedrijven kunnen werken aan hun eigen kwaliteit door te investeren in de kennisontwikkeling van begeleiders en te zorgen voor kennisuitwisseling tussen werkontwikkelbedrijven 
3. Maak de mogelijkheid van praktijkleren met een praktijkverklaring onderdeel van het overgangsgesprek van Pro/vso-leerlingen naar werkontwikkelbedrijven.  
4. Zorg voor een grotere kring van externe leerbedrijven waar trajecten praktijkleren met een praktijkverklaring geheel of gedeeltelijk kunnen worden uitgevoerd. 

De praktijkverklaring als bouwsteen voor een inclusieve arbeidsmarkt 

Praktijkleren met praktijkverklaring is geen doel op zich. Het is een middel om mensen perspectief te bieden, stappen zichtbaar te maken en talent te erkennen, op een manier die past bij wie iemand is en waar iemand staat. Precies dat is waar werkontwikkelbedrijven elke dag aan werken: mensen ondersteunen in hun ontwikkeling op de werkvloer. 

Door dit instrument slimmer en breder in te zetten, versterken we individuele ontwikkelpaden én de rol van werkontwikkelbedrijven als plekken waar leren en werken samenkomen. Praktijkleren in het mbo, waaronder de praktijkverklaring, is daarbij één van de middelen. Zo bouwen we verder aan werkontwikkelbedrijven die ruimte bieden voor ontwikkeling op maat, en aan een arbeidsmarkt waarin waardevol werk voor iedereen vanzelfsprekend is. 

Wil je meer weten over praktijkleren in het mbo en hoe je dit effectief kunt inzetten? Bekijk de e-learning van het Landelijk Ondersteuningsteam Regionale Arbeidsmarkt. 

Of wil je meer weten over leren en ontwikkelen op de werkvloer door WerkPlek Opleiden? Lees meer over ontwikkelroutes voor werknemers van werkontwikkelbedrijven.